Doğu Afrika’nın Afar bölgesinde, Arap, Nübyen ve Somali tektonik levhalarının kesişim noktasında, 2024 Aralık ile 2025 Mart dönemleri arasında olağanüstü bir tektonik hareketlilik gözlemlendi. Genellikle yılda birkaç santimetre genişleyen rift (çatlak) bölgesinin, bu kısa süre içinde yaklaşık 60 santimetre (24 inç) kadar yana kaydığı belirlendi.
Yer altındaki bu hareketlilik, Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırmalar Kurumu’ndan (USGS) araştırmacı Chanel A. Deane liderliğindeki uluslararası bir bilim ekibi tarafından gerçekleştirilen çalışmada tespit edildi. Yapılan incelemelerde, bölgedeki ani genişlemenin yüzeyde bir volkanik patlamaya bağlı olmadığı anlaşıldı. Uydu ve sismik veriler, Fentale ve Dofen yanardağları arasında yerin altında yaklaşık 50 kilometre (31 mil) uzunluğunda dik bir magma damarı oluşturduğunu gösterdi. Bu magma, yer kabuğuna sızarak yüzey yapılarını iki yana itti ve bir kısmı yer altında soğuyarak kabuğa entegre oldu.
Bu magma hareketliliği, büyüklükleri 4 ile 5.9 arasında değişen 300’den fazla depreme yol açtı. En güçlü sarsıntı ise 14 Şubat 2025’te kaydedildi. Meydana gelen depremler ve zemin kaymaları, Afar bölgesindeki kara yolları, binalar, su kuyuları ve diğer altyapılara ciddi zarar verdi ve arazide derin yüzey çatlakları oluştu. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Ocak 2025 itibarıyla bölgeden yaklaşık 75 bin kişinin tahliye edildiğini bildirdi.
Bilim insanları, yer değişimlerini izlemek için; saha araştırmalarının yanı sıra InSAR (Girişimölçer Yapay Açıklıklı Radar) teknolojisini de kullandı. Depremin ardından yayılan sismik yüzey dalgalarını analiz eden uzmanlar, sarsıntıların karmaşık dağılımını 50 kilometrelik dar bir hat üzerinde belirleyerek magma damarının konumuyla eşleştirdi. Mada Walabu Üniversitesi’nden öğretim üyesi Abdisa Kawo, elde edilen uydu ölçümlerinin yüksek güvenilirliğe sahip olduğunu belirterek, bölgedeki magma yollarını, ısı artışlarını, gaz salınımlarını ve su kaynaklarındaki değişimleri daha hassas bir şekilde takip etmek için yer istasyonları ve ölçüm enstrümanlarının artırılması gerektiğini vurguladı.
Nature Geoscience dergisinde yayımlanan Emma J. Watts liderliğindeki başka bir çalışmada ise Afar’ın altındaki manto tabakasının homojen bir yapıda olmadığı ve yukarıdaki levha hareketleriyle şekillenen bir magma yükselimi içerdiği belgelenmiştir. Bilimsel kaynaklar, Fentale yakınlarında en son Eylül 2024 ve 2015 yıllarında benzer yer altı magma sıkışmaları yaşandığını, ancak 2024-2025 dönemindeki son hareketliliğin hacim ve enerji açısından çok daha büyük olduğunu kaydetti.
